ତିରିଶ
ଦଶକର ପୁରୀରେ ପଢ଼ାପଢ଼ି
 |
| ୧୯୨୮ ମସିହାର ପୁରୀର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡର ଚିତ୍ର (ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍) |
୧୯୩୫
ମସିହାରେ ସର୍ବେଶ୍ୱର ଦାଶଙ୍କର
ଡେପୁଟି ବାପାଙ୍କର ପୁରୀ ବଦଳି
ହେଲା । ସେ ପୁରୀର ଟ୍ରେଜେରି
ଅଫିସର ଭାବରେ ଜଏନ କଲେ । ସେତେବେଳେ
ଜାନୁଆରୀ ମାସରୁ ଶିକ୍ଷାବର୍ଷ
ଆରମ୍ଭ ହେଉଥାଏ । ସର୍ବେଶ୍ୱର
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ସପ୍ତମ
ଶ୍ରେଣୀରେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ତାହା ସହ
ରାମକୃଷ୍ଣ ପାଠାଗାରର ସଦସ୍ୟ
ମଧ୍ୟ ବନିଲେ । ପିଲାବେଳଠୁଁ ସେ
ଇଂରାଜୀରେ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ । ଅଷ୍ଟମରୁ
ଏକାଦଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଂରାଜୀ
ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ
।
ସପ୍ତମ
ଶ୍ରେଣୀରେ ତାଙ୍କର ପାଖ-ସିଟ୍
ବସା ସାଙ୍ଗ ଥିଲେ,
ରବୀନ୍ଦ୍ର
କୁମାର ମିତ୍ର । ତାଙ୍କଠାରୁ
ବଙ୍ଗଳା ଲେଖିପଢ଼ି ଶିଖିଲେ ଓ
ବହୁତ ବଙ୍ଗଳା ବହି,
ଯଥା,
‘ଯଖେର
ଧନ’,
‘ଆବାର
ଯଖେର ଧନ’ ପରି ରୋମାଞ୍ଚକର ପୁସ୍ତକ
ତଥା ‘ମୌଚାକ’ ଆଦି ବଙ୍ଗଳା ପତ୍ରିକା
ପଢ଼ା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ପୁରୀରେ
ଦାଶଙ୍କ
ନନା ‘ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା’ ପତ୍ରିକାଟି
ମଗାଉ ଥାଆନ୍ତି । ତାହା ମଧ୍ୟ
ନିୟମିତ ପଢ଼ା ହୁଏ । ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀର
ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ପତ୍ରିକାର ସମ୍ପାଦକ
କୁଳଦାପ୍ରସାଦ ମଲ୍ଲିକ ପୁରୀ ଆସି
ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲ ହଲରେ କୁହୁକ ଲଣ୍ଠନ
ସହିତ ‘ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଭାରତ’ ଶୀର୍ଷକରେ
ଗୋଟିଏ ବତ୍କୃତା ଦେଲେ । ଏହି ହଲଟି
ବର୍ତ୍ତମାନ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର
ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର କଲେଜ ହଲ ନାମରେ
ନାମିତ । କୁହୁକ ଲଣ୍ଠନ (ମାଜିକ୍
ଲାଣ୍ଟର୍ନ)
ବୋଇଲେ,
ସେହି
ଯନ୍ତ୍ରଟି ଭିତରେ ଚିତ୍ରଟିଏ ରଖି
ଭିତର ଦୀପଟି ଜାଳିବାକୁ ପଡ଼େ ।
ତାହା ପରେ ଆଗରେ ରଖା ହୋଇଥିବା
ପରଦାଟି ଉପରେ ସେହି ଚିତ୍ରଟି
ବଡ଼ ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଏ ।
‘ଯୁଗେ
ଯୁଗେ ଭାରତ’ ବତ୍କୃତାଟିରେ ମଲ୍ଲିକ
ବାବୁ ଭାରତୀୟ ସନ୍ଥ ପରମ୍ପରା
ବିଷୟରେ ବିଷଦ ଆଲୋଚନା କଲେ । ଏହା
ସର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ
ପକାଇଲା । ଏହା ପରେ ସେ ରାମକୃଷ୍ଣ
ମିଶନ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ ଅନୁଭବ କରି
ତାହାର ପୁରୀରେ ଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥାଗାରର
ସଦସ୍ୟ ବନିଲେ । ସେଠି ଥିବା ଧର୍ମ
ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ବିଷୟର ବହିମାନ,
ଯଥା
ରାମକୃଷ୍ଣ ଓ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ
ଜୀବନୀ ଇତ୍ୟାଦି ପଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ
। ଏହା ସହ ଲାଇବ୍ରେରିକୁ ଆସୁଥିବା
‘ମଡର୍ଣ୍ଣ ରିଭ୍ୟୁ’ ଆଉ ‘ଇଣ୍ଡିଆନ
ରିଭ୍ୟୁ’ ପରି ପତ୍ରିକା ମଧ୍ୟ
ପଢ଼ିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଘରେ
ବେଦ,
ଉପନିଷଦ,
ଗୀତା
ଓ ଭାଗବତ ଇତ୍ୟାଦି ଥାଏ । ମୂଳ
ଉପନିଷଦ ସହିତ ସଂସ୍କୃତ ଓ ବଙ୍ଗଳା
ଟୀକା ଓ ଅନୁବାଦ ମଧ୍ୟ ଥାଏ । କିଛି
ବୁଝା ପଡ଼େ । କିଛି ପଡ଼େନି ।
ହେଲେ ପଢ଼ା ଜାରି ରହେ । ଘରେ ଅନେକ
ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ପାରାୟଣ
ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ । ସର୍ବେଶ୍ୱର
ବାବୁଙ୍କ ନନା ତ ଘରକୁ
‘ଷ୍ଟେଟ୍ସ୍ମ୍ୟାନ୍’ ଖବରକାଗଜ
ମଗାଉଥିଲେ । ୧୯୩୬ ମସିହାର ଡିସେମ୍ବର
ମାସରୁ ତାହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିବାକୁ
ଛାତ୍ର ସର୍ବେଶ୍ୱର ଆରମ୍ଭ କଲେ
। ଏହା ଛଡ଼ା ଘରେ ଥିବା ‘ବୋଉ’,
‘ଗୋବର
ଗୋଟେଇ’ ଓ ‘ମଲା ଜହ୍ନ’ ପରି ଓଡ଼ିଆ
ଉପନ୍ୟାସ ତଥା କେତେକ ସଂସ୍କୃତ
ନାଟକ ଯଥା ‘ବିକ୍ରମୋର୍ବଶୀୟମ’ର
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ,
ରାଧାନାଥ
ଓ ମଧୁସୂଦନ ଗ୍ରନ୍ଥାବଳୀ ତଥା
ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କର ଲେଖା ମଧ୍ୟ
ସେ ପଢ଼ିଲେ ।
ଘର
ପାଖରେ ରହୁଥାଆନ୍ତି ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା
ସ୍କୁଲର ଯୁବ ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷକ
ପିତାମ୍ବର କର । ଇଂରାଜୀ ସାହିତ୍ୟ
ପଠନ ଓ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର
ଗଭୀର ଆଗ୍ରହ ଥିଲା । ତାଙ୍କଠାରୁ
ଆଣି ଐତିହାସିକ ନାଟକ ଲେଖୁଥିବା
ବଙ୍ଗାଳୀ ନାଟ୍ୟକାର ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର
ଲାଲ ରାୟଙ୍କର ଗ୍ରନ୍ଥାବଳୀ,
ଗିରିଷ
ଘୋଷଙ୍କର ନାଟକମାନ ପଢ଼ିଲେ ।
ଏହା ସହ ନାନୀ ପଦ୍ମାବତୀ ଦେବୀଙ୍କ
ଠାରୁ ଆଣି ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ର
ଗ୍ରନ୍ଥାବଳୀ,
ନିରୂପମା
ଦେବୀ ଓ ଅନୁରୂପା ଦେବୀଙ୍କ ଲେଖା,
ଇଶ୍ୱରଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ
ଜୀବନୀ ତଥା ଶରତଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ
ଉପନ୍ୟାସମାଳା ବି ପଢ଼ା ହେଲା ।
ଏସବୁ
ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ସୂକ୍ଷ୍ମ
ଚେତନା ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସୃଷ୍ଟି
କଲା । ନବମ କି ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀରେ
ପଢ଼ା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ରବି ଠାକୁରଙ୍କର
କବିତା,
ଯାହା
ତାଙ୍କର କିଶୋର ପ୍ରାଣରେ ସୃଷ୍ଟି
କଲା ଭାବର ପ୍ଲାବନ । ‘ଗୀତାଞ୍ଜଳି’
ଗୋଟିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସାରିଦେଲେ
। ଠାକୁରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଆରମ୍ଭ
କଲେ ବଙ୍ଗାଳି ଭାଷାରେ କବିତା
ଲେଖା । ନାନୀଙ୍କ ଘରେ ବଙ୍ଗାଳୀ
ବହି ଛଡ଼ା ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ବହି,
ଯଥା
କାଳିନ୍ଦୀ ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର
‘ମୁକ୍ତାଗଡ଼ର କ୍ଷୁଧା’,
‘ଅମର
ଚିତା’ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ
ବି ପଢ଼ା ହେଲା । ସେତେବେଳେ ମାୟାଧର
ମାନସିଂହଙ୍କର ‘ଧୂପ’ ଚହଳ ସୃଷ୍ଟି
କରିଥାଏ । ହେଲେ ରକ୍ଷଣଶୀଳମାନେ
ବହିଟି ଉପରେ ନାକ ଟେକୁଥାଆନ୍ତି
। ଏଣୁ ବହିଟି ପଢ଼ା ହେଲା ଘରର ଛାତ
ଉପରେ,
ଲୁଚିଲୁଚି
। ଏମିତି ପଢ଼ିପଢ଼ି ଯେଉଁ ୠଚିଟି
ତିଆରି ହେଲା,
ତାହା
ପରେ ନିର୍ମାଣ କଲା ବିଦଗ୍ଧ ସାହିତ୍ୟ
ଶିକ୍ଷକ ସର୍ବେଶ୍ୱର ଦାଶଙ୍କୁ
।
ବି.ଦ୍ର.
- ଏହି
ଲେଖାଟି ପ୍ରଥମେ ପାକ୍ଷିକ ପତ୍ରିକା 'ସମଦୃଷ୍ଟି'ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରବନ୍ଧଟି ସର୍ବେଶ୍ୱର ଦାଶଙ୍କର
ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘ମୋ କାହାଣୀ’ରୁ
ସଙ୍ଗୃହିତ । ଏହି ବହିଟି ୨୦୦୯
ମସିହାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥ ସଂସ୍ଥା
‘ଶିକ୍ଷାସନ୍ଧାନ’ ଛପାଇଥିଲେ ।
